دکتر رضایی در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار اجتماعی دروازه اورامان گفت :در شرایط جنگی، بیمارستان‌ها از نخستین مراکزی هستند که باید برای مواجهه با حوادث پیش‌بینی‌نشده، افزایش ناگهانی شمار مصدومان و نیازهای فوری درمانی آمادگی داشته باشند. در چنین شرایطی، تصمیم‌گیری سریع، سازماندهی نیروی انسانی و هماهنگی میان بخش‌های مختلف، نقشی تعیین‌کننده در حفظ آمادگی مراکز درمانی ایفا می‌کند.
تجربه بیمارستان امام رضا(ع) روانسر در جنگ رمضان، نمونه‌ای از مواجهه یک مرکز درمانی با شرایط اضطراری و ضرورت حفظ آمادگی در دوره‌ای طولانی از بحران است؛ تجربه‌ای که از ارزیابی ریسک و بررسی سناریوهای احتمالی آغاز شد و با ورود حدود ۶۰ مصدوم و تعدادی شهید در روز ۱۲ اسفند، به آزمونی جدی برای توان عملیاتی مجموعه درمانی تبدیل شد.
یک روز پیش از حادثه؛ آمادگی برای مواجهه با بحران
روز دوشنبه ۱۱ اسفند ۱۴۰۴، جلسه اضطراری کمیته مدیریت حوادث و بلایا با محوریت «ارزیابی ریسک و ارتقای تاب‌آوری سیستم سلامت» در درمانگاه بیمارستانی امام رضا(ع) برگزار شد؛ نشستی که با حضور آقای دکتر مظفری، مدیر شبکه بهداشت و درمان، آقای زارعی، رئیس مرکز بهداشت، خانم دکتر رضایی، رئیس بیمارستان، و جمعی از مسئولان مرتبط شبکه بهداشت و بیمارستان همراه بود.
بر اساس گزارش منتشرشده از این نشست، تحلیل چالش‌های پیش‌رو در سناریوهای فرضی بحران، بازنگری در پروتکل‌های اخطار و فرماندهی حادثه و تدوین راهبردهای کوتاه‌مدت و بلندمدت برای کاهش آسیب‌پذیری مجموعه، از محورهای اصلی جلسه بود.
این نشست به ابلاغ مصوبات و تعیین برنامه زمان‌بندی برای رفع نقص‌های شناسایی‌شده منتهی شد؛ اقدامی که اهمیت ارزیابی خطر، بازبینی سازوکارهای مدیریتی و تقویت آمادگی مراکز درمانی را در مواجهه با شرایط اضطراری نشان می‌داد.
برگزاری این جلسه در آستانه روزهای بحرانی، بخشی از زمینه مدیریتی مواجهه با شرایط جنگی را روشن می‌کند؛ شرایطی که در آن، آمادگی برای سناریوهای احتمالی باید با توان واکنش سریع و هماهنگی عملیاتی همراه باشد.
۱۲اسفند؛ آزمون عملیاتی بیمارستان با ورود حدود ۶۰ مصدوم
به گفته خانم دکتر رضایی، رئیس بیمارستان امام رضا(ع) روانسر، در روز ۱۲ اسفند با انتقال حدود ۶۰ مصدوم و تعدادی شهید به این مرکز درمانی، کد بحران فعال شد و نیروهای موردنیاز برای پاسخ‌گویی به شرایط پیش‌آمده فراخوان شدند.
ورود شمار زیادی از مصدومان در یک بازه زمانی کوتاه، شرایطی متفاوت از روند معمول فعالیت بیمارستان ایجاد کرد. در چنین وضعیتی، اولویت‌بندی بیماران بر اساس شدت آسیب، تریاژ، ارائه مراقبت‌های تخصصی و هماهنگی سریع میان بخش‌های درمانی اهمیت ویژه‌ای داشت.
در کنار مسئولیت سنگین رسیدگی به مصدومان، مواجهه با پیامدهای انسانی جنگ و نگرانی خانواده‌ها نیز فضای بیمارستان را تحت تأثیر قرار می‌داد. کادر درمان باید در همان شرایطی که فشار کاری و روانی افزایش یافته بود، تمرکز حرفه‌ای خود را حفظ می‌کرد و برای پاسخ‌گویی به نیازهای درمانی تلاش می‌کرد.
این وضعیت، ضرورت آمادگی قبلی، تقسیم مسئولیت‌ها و دسترسی سریع به نیروی انسانی را بیش از پیش آشکار ساخت؛ مؤلفه‌هایی که در مدیریت حوادث با تعداد بالای مصدومان، اهمیت اساسی دارند.
حضور داوطلبانه نیروها؛ پشتوانه مدیریت بحران
یکی از نکات برجسته تجربه بیمارستان امام رضا(ع) روانسر، مشارکت داوطلبانه پرستاران و کارکنان درمانی خارج از بیمارستان و شبکه بهداشت بود؛ نیروهایی که برای کمک به همکاران خود اعلام آمادگی کردند و در پاسخ‌گویی به شرایط اضطراری نقش داشتند.
به گفته دکتر رضایی، کارکنان با پذیرش شیفت‌های طولانی و مسئولیت‌های مضاعف، در استمرار خدمات درمانی مشارکت کردند. این همراهی، علاوه بر تقویت ظرفیت نیروی انسانی، جلوه‌ای از همبستگی حرفه‌ای در شرایط دشوار بود.
در بحران‌هایی که حجم مراجعات به‌صورت ناگهانی افزایش می‌یابد، آمادگی نیروهای جایگزین و امکان فراخوان سریع کارکنان می‌تواند در حفظ توان پاسخ‌گویی مرکز درمانی مؤثر باشد. تجربه این دوره نیز اهمیت سرمایه انسانی و مشارکت داوطلبانه را در کنار برنامه‌ریزی مدیریتی برجسته کرد.
۴۰ روز آماده‌باش؛ حفظ آمادگی در شرایط طولانی‌مدت جنگ
مدیریت بحران در بیمارستان امام رضا(ع) روانسر به روزهای نخست محدود نماند. در طول ۴۰ روز جنگ رمضان، برنامه شیفت‌ها متناسب با شرایط بازنگری شد و الگوی حضور ۲۴ ساعته، آماده‌باش و آنکالی نیروها برای حفظ آمادگی عملیاتی مورد توجه قرار گرفت.
همکاری میان پزشکان، پرستاران، کارکنان خدماتی، نیروهای پشتیبانی و مدیران بیمارستان، از ارکان استمرار خدمات در این دوره بود. حفظ عملکرد مجموعه درمانی، تنها به حضور پزشک و پرستار وابسته نبود؛ بلکه هماهنگی بخش‌های مختلف و پشتیبانی مستمر از فعالیت‌های درمانی نیز ضرورت داشت.
در بحران‌های طولانی‌مدت، مدیریت نیروی انسانی با چالش‌هایی فراتر از ساعات اولیه حادثه روبه‌رو می‌شود. خستگی ناشی از شیفت‌های فشرده، فشار روانی و ضرورت حفظ آمادگی برای حوادث احتمالی، نیازمند برنامه‌ریزی مستمر و بازنگری در نحوه توزیع مسئولیت‌هاست.
از این منظر، تجربه ۴۰ روزه بیمارستان امام رضا(ع) روانسر، اهمیت پیوند میان آمادگی پیش از بحران، مدیریت لحظه وقوع حادثه و حفظ ظرفیت عملیاتی در روزهای پس از آن را نشان می‌دهد.
از ارزیابی ریسک تا ارتقای تاب‌آوری نظام سلامت
یکی از مهم‌ترین درس‌های این تجربه، ضرورت نگاه پیوسته به مدیریت بحران است؛ نگاهی که از شناسایی خطرها و بررسی سناریوهای احتمالی آغاز می‌شود، با تدوین دستورالعمل‌های روشن و سازماندهی نیروها ادامه می‌یابد و در زمان وقوع حادثه، به واکنش سریع و هماهنگ منتهی می‌شود.
جلسه اضطراری ۱۱ اسفند با محوریت ارزیابی ریسک و ارتقای تاب‌آوری سیستم سلامت، بر بررسی چالش‌های احتمالی، بازنگری پروتکل‌های اخطار و فرماندهی حادثه و تدوین راهبردهای کاهش آسیب‌پذیری متمرکز بود. در ادامه، تجربه مواجهه با ورود شمار زیادی از مصدومان و ضرورت حفظ خدمات در ۴۰ روز جنگ، اهمیت آمادگی نیروی انسانی و هماهنگی میان واحدهای درمانی را برجسته کرد
بر این اساس، ثبت تجربه‌های مدیریتی، ارزیابی عملکرد سازوکارهای بحران، توجه به سلامت جسمی و روانی کارکنان و پیش‌بینی ظرفیت‌های جایگزین برای نیروی انسانی، می‌تواند در تقویت آمادگی مراکز درمانی برای حوادث آینده مؤثر باشد.
بیمارستان؛ سنگر خدمت در روزهای دشوار
روایت بیمارستان امام رضا(ع) روانسر در جنگ رمضان، تنها روایت فعال‌سازی کد بحران و تنظیم شیفت‌ها نیست؛ بلکه بازتاب تلاش مجموعه‌ای است که در شرایط دشوار، مسئولیت رسیدگی به بیماران و مصدومان را بر عهده داشت.
از جلسه اضطراری ارزیابی ریسک در ۱۱ اسفند تا ورود حدود ۶۰ مصدوم و تعدادی شهید در روز بعد و استمرار آماده‌باش در ۴۰ روز جنگ، اهمیت آمادگی مدیریتی، سازماندهی نیروی انسانی و همراهی کارکنان در این تجربه نمایان است.
در روزهایی که جنگ زندگی مردم را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بیمارستان باید همچنان محل امید و رسیدگی به آسیب‌دیدگان باقی بماند. حفظ این ظرفیت، علاوه بر امکانات و زیرساخت‌ها، به تصمیم‌گیری مسئولانه، هماهنگی سازمانی و تلاش کادر درمان وابسته است؛ نیروهایی که در شرایط دشوار نیز برای تداوم خدمت‌رسانی به مردم تلاش می‌کنند
تجربه مدیریت بحران بیمارستان امام رضا(ع) روانسر، اهمیت ثبت و انتقال درس‌آموخته‌های این دوره را یادآوری می‌کند؛ تجربه‌ای در حوزه مدیریت بیمارستانی که می‌تواند در برنامه‌ریزی برای مواجهه با بحران‌های آینده و تقویت تاب‌آوری نظام سلامت مورد توجه قرار گیرد.